Beynəlxalq idman arenasında yüksək rəqabət futbolçuların uzunmüddətli hazırlığında yeni səmərəli, metodik, təşkilati və idarəetmə həlləri üçün yorulmaz axtarışlar tələb edir. Bu sistemdə mühüm rolu hərtərəfli nəzarətin təkmilləşdirilməsi və uzunmüddətli hazırlığın bütün mərhələlərində perspektivli oyunçuların seçilməsi prosesi oynayır.

İndi bir aksioma kimi tanınır ki, yalnız bu fəaliyyət növü üçün müəyyən genetik ilkin şərtlər toplusuna malik olan istedadlı bir insan yüksək idman nəticələrinə nail ola bilər. Hələ 80-90-cı illərdə. Ötən əsrin alimləri idman meyllərini seroloji, hormonal, morfoloji və funksional markerlərlə müəyyən etməyə imkan verən diaqnostik komplekslər işləyib hazırlamışlar. Molekulyar biologiya üsullarının təkmilləşdirilməsi ilə uşaq doğulduqdan dərhal sonra genotipləri müəyyən etmək mümkün oldu. Bu baxımdan, molekulyar genetik üsulların idman elminin praktikasına tətbiqi idman seçimi və peşəkar oriyentasiyanın proqnozlaşdırma imkanlarını xeyli artırmış və idmanın molekulyar genetikasının formalaşmasına səbəb olmuşdur.

İdman genetikasında “molekulyar genetik marker” termini hər hansı fiziki və ya əqli keyfiyyətin, antropometrik, kompozisiya və digər göstəricilərin inkişafı və təzahürü ilə bağlı genin müəyyən allelinə (variantına) aiddir.

Tibbi və bioloji aspektdə elit bir idmançı hər hansı bir motor fəaliyyəti ilə məşğul olmaq üçün lazım olan xüsusiyyətlərə malik çoxlu sayda gen allelinin daşıyıcısıdır. İdman seçiminin genetik konsepsiyasına uyğun olaraq, hər hansı fiziki keyfiyyətin təzahürü üçün əlverişli olan allellərin tezliyi idmançılarda nəzarət qrupu ilə müqayisədə əhəmiyyətli dərəcədə yüksəkdir və yüksək ixtisaslı idmançılarda maksimum dəyərlərə çatır.

Fizioloji baxımdan futbol əsasən müxtəlif intensivliyə malik dinamik işdir. Oyun zamanı fərqli ardıcıllıqla və nisbətdə müxtəlif intervallarda, hərəkətlər təbiət, güc və müddət baxımından bir-birini əvəz edir. Oyun zamanı fiziki fəaliyyətin intensivliyi orta dərəcədən maksimuma qədər dəyişir. Futbolçunun yükünün əsas hissəsi yüksək səviyyədə ümumi, sürət və xüsusi dözümlülüyün təzahürünü tələb edən kifayət qədər böyük gücün sürət-güc xarakterli işidir.

Bütün bu keyfiyyətlər toplusunu inkişaf etdirmək və təkmilləşdirmək zərurəti məhz futbolda məşq prosesinin təşkili və aparılmasında əsas çətinlikdir. Bir çox əqli, psixofizioloji və ya fiziki keyfiyyətlərin antaqonist olduğunu nəzərə alsaq, bu gün futbolda məşq alətlərinin əsas arsenalını təşkil edən müxtəlif fiziki yüklənmələrlə onların eyni vaxtda inkişafı demək olar ki, həll olunmayan işdir. Təsadüfi deyil ki, müasir, xüsusən də klub və peşəkar futbolda təbiətin artıq demək olar ki, bütün lazımi keyfiyyətlərlə mükafatlandırdığı istedadlı futbolçuların axtarışı və “alınması” geniş vüsət alıb.

Bu günə qədər gen polimorfizmlərinin futbol oynamağa meylliliyi ilə əlaqəsi az öyrənilmişdir. Beləliklə, məsələn, yüksək səviyyəli ispan futbolçuları arasında alfa-aktinin-3 geni (ALFA3) üçün RR genotipinin daşıyıcılarına ən çox rast gəlindiyi məlumdur. Artıq əvvəllər göstərilmişdir ki, bu genotipin mövcudluğu üstün sürət və güc imkanları ilə əlaqələndirilir, Avstraliya Futbol Liqası uşaqları futbol üçün seçərkən bundan istifadə etməmişdir.

Müəllif: Natiq Məmmədov

Oxşar xəbərlər

Hərəki Hərəkət qabiliyyətləri: anlayışı, quruluşu, tərbiyə vasitələri və üsulları

12-14 yaşlı futbolçuların taktiki və texniki bacarıqlarının inkişafı metodikası

Gənc futbolçularla tədris-məşq prosessinin təlim metodları və metodoloji xüsusiyyətləri

Gənc Futbolçuların məşq prosesində müxtəlif istiqamətli yüklərin nisbətinin optimallaşdırılması metodları

Laktik turşu performansa necə təsir edir?